هند مهم‌ترین تأمین‌کننده آلومینا در ایران

به گزارش باشگاه آلومینیوم، صنعت آلومینیوم ایران طی سال‌های گذشته ظرفیت تولید شمش خود را به بیش از ۶۰۰ هزار تن در سال رسانده، اما توسعه نامتوازن زنجیره، این صنعت را به واردات گسترده آلومینا وابسته کرده است. اکنون جنگ، تحریم، ناترازی برق و ناامنی در مسیرهای تجاری، هم تأمین مواد اولیه و هم صادرات محصول نهایی را تحت فشار قرار داده‌اند.

ایران در نگاه نخست، بیشتر پیش‌نیازهای لازم برای تبدیل شدن به یکی از تولیدکنندگان مهم آلومینیوم منطقه را دارد؛ انرژی نسبتاً ارزان، دسترسی به آب‌های آزاد، بازار داخلی بزرگ و موقعیت جغرافیایی مناسب برای تجارت با آسیا و کشورهای همسایه. با این‌ حال، توسعه این صنعت بیشتر بر ساخت کارخانه‌های ذوب و افزایش تولید شمش متمرکز بوده و حلقه‌های دیگر زنجیره با همان سرعت رشد نکرده‌اند.

نتیجه آن است که ایران امروز توان تولید سالانه بیش از ۶۰۰ هزار تن آلومینیوم اولیه را دارد، اما برای فعال نگه داشتن همین ظرفیت، ناچار است بخش بزرگی از ماده اولیه مورد نیاز خود را از خارج تأمین کند. این وابستگی در شرایط عادی نیز هزینه‌زا بوده و حالا در سایه جنگ و اختلال در تجارت دریایی، به یکی از جدی‌ترین تهدیدهای صنعت تبدیل شده است.

مسیر تولید آلومینیوم از استخراج بوکسیت آغاز می‌شود. بوکسیت پس از فرآوری، به آلومینا تبدیل می‌شود و در ادامه، آلومینا با مصرف حجم بالایی از برق در کارخانه‌های ذوب به آلومینیوم اولیه یا شمش تبدیل می‌شود. شمش نیز در صنایع پایین‌دستی برای تولید ورق، فویل، پروفیل، کابل، قطعات خودرو، تجهیزات ساختمانی و انواع آلیاژها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اصلی‌ترین ذخایر بوکسیت ایران در جاجرم و شماری از مناطق دیگر قرار دارند و شرکت آلومینای ایران، مهم‌ترین بازیگر بالادست این زنجیره است. میزان تولید سالانه بوکسیت کشور حدود ۶۵۰ هزار تن و تولید آلومینا نزدیک به ۲۵۰ هزار تن برآورد می‌شود.

این میزان آلومینا فاصله زیادی با نیاز ذوب‌خانه‌ها دارد. برای تولید هر تن آلومینیوم تقریباً دو تن آلومینا مصرف می‌شود؛ بنابراین تولید بیش از ۶۰۰ هزار تن شمش، به حدود ۱.۲ میلیون تن آلومینا نیاز دارد. به‌این‌ترتیب، تولید داخلی تنها بخش محدودی از خوراک کارخانه‌های ایران را تأمین می‌کند.

ایران فقط یک پالایشگاه عمده آلومینا در جاجرم دارد و کسری خود را از طریق واردات جبران می‌کند. هند مهم‌ترین تأمین‌کننده این ماده اولیه است و بسته به دوره زمانی، ۴۰ تا ۸۰ درصد واردات آلومینای ایران از این کشور انجام می‌شود. تمرکز واردات بر یک مبدأ، قدرت مانور کارخانه‌های ایرانی را کاهش داده و آنها را در برابر افزایش کرایه حمل، تحریم، دشواری انتقال پول و اختلال کشتیرانی آسیب‌پذیر کرده است.

چهار مجموعه اصلی، تولید آلومینیوم ایران را در اختیار دارند؛ مجتمع آلومینیوم جنوب، شرکت آلومینیوم ایران، آلومینیوم المهدی و شرکت آلومینای ایران.

مجتمع آلومینیوم جنوب که با نام «سالکو» شناخته می‌شود، بزرگ‌ترین تولیدکننده کشور است. این کارخانه در لامرد استان فارس قرار دارد و نزدیکی آن به خلیج فارس، امکان واردات مواد اولیه و صادرات محصول را تسهیل می‌کند. همین موقعیت، البته در دوره ناامنی دریایی به یک ریسک مهم تبدیل می‌شود. سالکو بیش از ۴۰ درصد کل تولید کشور را زیر پوشش دارد.

پس از سالکو، ایرالکو و آلومینیوم المهدی قرار دارند. ایرالکو در اراک، قدیمی‌ترین تولیدکننده بزرگ آلومینیوم ایران محسوب می‌شود. آلومینیوم المهدی نیز در بندرعباس فعالیت دارد و به‌دلیل دسترسی مستقیم‌تر به مسیرهای دریایی، یکی از واحدهای مهم صادراتی کشور است. شرکت آلومینای ایران در جاجرم نیز افزون بر استخراج بوکسیت و تولید آلومینا، حجم محدودتری شمش تولید می‌کند.

به طور کلی، سالکو به‌دلیل در اختیار داشتن بیش از ۴۰ درصد تولید کشور، بزرگ‌ترین عرضه‌کننده بالقوه شمش صادراتی است. سالکو، ایرالکو و المهدی در کنار هم، سه بازیگر اصلی صادرات آلومینیوم ایران را تشکیل می‌دهند.

منبع: افق فلزات